Recensie door Ron van Es van: In de sterren het staat geschreven De reis, de bestemming
Wanneer betekenis en bewustwording elkaar ontmoeten
Ron van Es is schrijver, spreker en begeleider op het gebied van zingeving, leiderschap en bewustwording.
Als oprichter van de Betekenis Boeken Club, journalist bij The Optimist, Psychosyntheticus, en betrokken bij initiatieven als de School for Purpose Leadership en The Podcast of Hope, verdiept hij zich al jaren in boeken en mensen die bijdragen aan een meer bewuste en betekenisvolle samenleving.
Zijn recensie van In de sterren het staat geschreven – De reis, de bestemming is dan ook meer dan zomaar een bespreking — het is erkenning, herkenning van de intentie waarmee dit boek is geschreven.
John de Ruijter
In de sterren het staat geschreven, de reis, de bestemming
In de sterren het staat geschreven De reis, de bestemming
Sommige mensen willen graag een boek schrijven dat alles omvattend is, een soort geschiedenis van alles. Beste voorbeeld voor mij is Ken Wilber met zijn ‘Een Beknopte Geschiedenis van Alles’ (met de hoofdletters die de uitgever op de voorkant zette geeft men wel aan dat dit een belangrijk boek wordt geacht. Ik word altijd een beetje zenuwachtig van een boek dat alles wil beschrijven. Ik moet zeggen dat Ken Wilber wel een behoorlijk eind komt met ‘een theorie over de ontwikkeling van de mensheid, en zet hierin de ontwikkeling van het bewustzijn centraal. De ontwikkeling van een nomadische naar een agrarische samenleving hangt samen met veranderingen in onze visie op onszelf, ons bewustzijn.’
Maar voor de Betekenis Boeken Club las ik ook het boek van Joep Dohmen Iemand zijn - Filosofie van de persoonlijke vorming ‘Het monumentale werk dat ‘Iemand zijn’ is, helpt om te begrijpen dat we als mens de opdracht hebben om met de nodige discipline inzicht te krijgen in wie we kunnen zijn om ‘elkaar te waarderen en de onderlinge verschillen te verdragen.’
En het boek van Harry Geels My Little Book on the Philosophy of Life ‘Harry Geels heeft het zichzelf ook niet makkelijk gemaakt. Een boek in het Engels dat propvol en dan bedoel ik ook propvol ideeën, theorieën, schema’s en aanhalingen van filosofen en schrijvers staat. Het is dan ook geen ‘little book’ geworden maar een 'gesamtkunstwerk'. Is dat fout? Welnee, maar het beperkt nu eenmaal je lezerspubliek en daarmee ook de redacties van media.’
Nu is daar het boek van John de Ruijter ‘In de sterren staat het geschreven, de reis, de bestemming’. ‘Een boek’, lees ik, ‘over bewust leven, er bewust zijn, bewust-er worden, innerlijke groei en de moed om anders te leren kijken.’ Het is een boek dat gestoeld is op 12 thematische hoofdstukken - het getal 12 zal bewust gekozen zijn - en zijn ‘een weerspiegeling van een reis naar binnen. Geen eindpunten, maar uitnodigingen om te onderzoeken, te voelen en te ervaren.’
Het boek is helder geschreven en zorgt nergens voor verstopping in je denken. Het is veel, maar goed te behappen.
Net als de voorbeelden van boeken die ik eerder hierboven aangaf, voert het ook hier te ver om alles te bespreken van dit boek. Eén thema wil ik hier echter meer uitlichten, een thema dat in deze polariserende en ontwrichtende samenleving uiterst actueel is en dat is het hoofdstuk dat ‘Het collectief geheugen’ wordt genoemd. In een tijdperk waar eenzaamheid sterk wordt gevoeld en waar we losgetrokken van wortels het idee hebben dat we onze eigen weg moeten ploegen, is er natuurlijk het gegeven dat we niet alleen zelf een verleden hebben, maar dat er ook een collectief verleden is. Het idee raakt aan dat idee dat Carl Jung uitvoerig heeft onderzocht: wat verbindt ons ten diepste?
John de Ruijter beschrijft in dit hoofdstuk het idee van een collectief geheugen op twee manieren:
1. Het geheugen als bron van kennis en als leidraad voor ons bestaan. ‘Hoe beïnvloedt het onze identiteit? Welke patronen herhalen zich, en welke lessen kunnen we daaruit trekken?
2. Het collectief geheugen kan ook een belemmering worden. ‘Hoe kunnen we ons eraan ontworstelen en tegelijkertijd een poort naar transformatie zijn?’
Als we het collectief geheugen onderzoeken, moeten we teruggrijpen op een verleden; waar komen we vandaan, wie waren we en wat hebben we daarvan nog in ons systeem? ‘Wat als die diepe angst die je soms voelt, niet alleen van jou is?’ Dat onderzoeken doe je heel goed met vormen als Familieopstelingen of collectieve verhalen en herinneringen opzoeken. Het afleggen van bepaalde patronen uit het verleden betekent ook dat je vanuit een bewustzijn afstand kunt nemen. In het boek wordt het plegen van verzet als strategie genoemd. ‘Mensen die bestaande structuren durfden te bevragen en te doorbreken, hebben de koers van de geschiedenis beïnvloed. Verzet is de drijvende kracht achter vooruitgang, innovatie en het herschrijven van maatschappelijke normen.’
Ik moet onherroepelijk denken aan Philipp Blom, de historicus die zijn nieuwe boek ‘Hoop, over een wijze verhouding tot de wereld’ noemde. Op een vraag van een journalist waar hij dan op hoopte, antwoordde hij: ‘De moed om door te vragen. Doorvragen betekent dat je de realiteit niet als gevangenis accepteert omdat ‘die nu eenmaal zo is’, want in zo’n wereld is er geen hoop omdat er niets kan worden veranderd. Alleen als we doorvragen, ontstaan er nieuwe mogelijkheden, dus als we zeggen: ja, maar kan het ook anders? Is er ook een andere manier? Is de manier waarop we op die doelen afgaan wel goed? Wat wil ik eigenlijk in mijn leven? Dan kun je ook hopen.’
Verzet tegen een collectief geheugen dat je vastzet, is vragen naar nieuwe wegen. Onderzoeken naar het waarom, vraagt om de moed het anders te gaan doen. John de Ruijter schrijft daarop: ‘Als het collectief geheugen geen stilstaand reservoir, maar een dynamisch bewustzijnsveld is waarin elke gedachte, intentie en actie een afdruk achterlaat, dan betekent dat dat we niet slechts de erfgenamen zijn van wat was, maar ook de bouwers van wat komt.’ Daarmee sluit hij aan op dat boek van Roman Krznaric ‘Geschiedenis voor Morgen, inspiratie uit het verleden voor de toekomst’. ‘De mensheid moet terugblikken om vooruit te gaan. De geschiedenis heeft het vermogen om onze verbeelding open te breken, ons denken ontvankelijk te maken voor de inspirerende mogelijkheden die als een verborgen schat verborgen liggen in het verleden.’
Roman Krznaric kiest voor die weg te gaan zijn idee van een crisisrespons. ‘Gelukkig is er een vierde crisiscontext die een radicale politieke verandering in gang kan zetten: ontwrichting.’ Een systeeminstabiliteit dat Roman Krznaric in een model ‘ontwrichtingsnexus’ noemt. Een crisis die ideeën relevant laat worden, waardoor er een beweging ontstaat, en die op zichzelf weer nieuwe ideeën creëert. Een beweging tegen, zoals we dat van veel protesten kennen, is dus niet genoeg. Een beweging moet streven naar nieuwe ideeën die nieuwe oplossingen, hoe revolutionair ze ook zijn, mogelijk maken.’
Daarmee kom je uit met dat wat John de Ruijter hier ‘het collectief geheugen als levend potentieel’ noemt. ‘Het is een dynamisch, evoluerend veld waarin niet alleen het verleden ligt besloten, maar ook de kiemen van de toekomst. Elke gedachte, elk inzicht en elke actie die wij nu ondernemen, voegt zich toe aan deze grotere stroom en beïnvloedt wat komen gaat.’
Duidelijk is wel dat het onderzoeken van het collectief geheugen, op persoonlijk niveau, en op maatschappelijk niveau ook leidt tot het bewust worden welke plek je nu inneemt en welke plek je (beter) kunt innemen. En hoe je die plek vorm geeft, wie je daarin al bent en worden zal, daar gaat de rest van dit boek over. Een boek dat vraagt om tijd en aandacht. Diepe reflectie en voldoende vragen aan jezelf.
Ron van Es
Lees de recensie hier - Koop het boek hier
